ΜΑΧΗ

7 Νοεμβρίου, 2026 5 Λεπτά ανάγνωσης

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΤΟ ΘΕΙΟ ΔΡΑΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Μάχη: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Table Of Content

ΤΟ ΘΕΙΟ ΔΡΑΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Μάχη: Οι δομές
Μάχη: Πατέρας-κόρη
Μάχη: Η ανάγνωση
Μάχη: Η τελική εικόνα
ΜΑΧΗ

Ο Γιώργος ήταν λοχαγός του ελληνικού στρατού, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Ερωτεύτηκε έναν φαντάρο, τους συλλάβαν και αυτός, μετά την αποφυλάκισή του, το 1974, πήγε στην Ευρώπη όπου έκανε καριέρα στο τραγούδι. Αργότερα έκανε αλλαγή φύλλου στην Καζαμπλάνκα. Επέστρεψε στην πατρίδα του και έδωσε μια συνέντευξη στην τηλεόραση. Από αυτή τη στιγμή άρχισε ένα ντόμινο τραγικών καταστάσεων. Ο γιός του, Ορέστης, κάνει απόπειρα αυτοκτονίας, η κόρη του, Μάχη, κρατά εχθρική στάση ως προς αυτόν. Συν τω χρόνω τα θέματα έρχονται σε μια ισορροπία και ο πατέρας παίρνει τη θέση που δικαιωματικά έχει.

Μάχη: Οι δομές

Η ταινία του Ηλία Γιαννακάκη είναι δομημένη πάνω στο μοντάζ. Λιτή και ουσιαστική η δομή της, το σενάριο ακολουθεί τον ρυθμό που το μοντάζ θα δώσει, κατόπιν του σχεδιασμού που έχει γίνει επί τούτου. Ο σκηνοθέτης θέλει να φτιάξει μια εικόνα που θα αποτελείται από διάφορες μικρές ψηφίδες. Στο τέλος θα μας προσφέρει το ψηφιδωτό που θα είναι μια τραγική απεικόνιση της ελληνικής κοινωνίας. Δεν καταγγέλλει με άμεσο τρόπο, αφήνει τη σεναριακή δομή να το κάνει όταν ολοκληρώνονται οι συνδέσεις μεταξύ των επιμέρους μερών, μιλώντας απ’ευθείας στο ασυνείδητο του θεατή. Θα προσπαθήσω να εξηγήσω αυτή τη θέση.

Η ταινία ξεκινά με ηχητικά αποσπάσματα σε μαύρο φόντο όπου γράφονται ο τίτλος και οι συντελεστές της ταινίας. Βλέπουμε, στη συνέχεια, τη Μάχη να μιλά για τη ζωή της, τη σύλληψη, τα βασανιστήρια, την καριέρα της στο εξωτερικό, τη ρήξη με την οικογένειά της, την αγάπη της για το στρατό, τον βασιλιά και την οικογένειά της. Ένας τηλεθεατής παίρνει τηλέφωνο, την βρίζει και εκφέρει εθνικιστικό και ομοφοβικό λόγο. Από την πρώτη σεκάνς έχουμε τον ορισμό του θέματος. Κατά συνέπεια, η ταινία θα μπορούσε να είχε τελειώσει εδώ. Ο σκηνοθέτης, ευφυώς, χτίζει τους χαρακτήρες του με μικρές αφηγήσεις.

Μάχη: Πατέρας-κόρη

Η Μάχη επιδιώκει να συναντηθεί με την κόρη της, τη μικρή Μάχη. Τώρα όμως αυτή η κόρη έχει κάνει καριέρα ως κομμώτρια και αισθητικός. Η στάση της είναι εχθρική απέναντι στον πατέρα της. Το τραγικό σημείο είναι ότι ο αδελφός της χαροπαλεύει αφού έχει πέσει από τον δεύτερο όροφο της πολυκατοικίας. Δεν είναι δυνατόν να δει τον πατέρα της με ενδιαφέρον, μόνο το εχθρικό συναίσθημα κυριαρχεί. Ο σκηνοθέτης, που έχει γράψει και το σενάριο, βάζει τη Μάχη-πατέρα να είναι μια μάσκα. Τα συναισθήματα που υπάρχουν σε αυτή δεν εκφράζονται, θα δούμε γιατί.

Προοδευτικά η κόρη πλησιάζει τον πατέρα, ανακαλούνται οι μνήμες, έρχεται σε επαφή μαζί τους ο άνθρωπος που η μικρή Μάχη αγαπά, ξυπνά μέσα της η νοσταλγία για την παιδική ηλικία. Ψάχνει να βρει, αυτό που αναφέρει η ψυχανάλυση, τον χαμένο φαλλό, να ολοκληρώσει την ταυτότητά της. Αυτή η οδύσσεια είναι ένα ταξίδι που θα κάνουν αυτή, ο πατέρας της και ο αγαπημένος της. Η κάθε μικρή αφήγηση είναι μια μικρή εικόνα, μια ψηφίδα που μπαίνει στη θέση της και δημιουργεί σχέσεις με τις άλλες εικόνες που έχουν ήδη τοποθετηθεί. Οι συνδέσεις γίνονται σε δεύτερο χρόνο, όπως θα δούμε.

Μάχη: Η ανάγνωση

Ο θεατής γίνεται αναγνώστης του κινηματογραφικού κειμένου. Βλέπει την κάθε μικρή ιστορία, θυμάται τις προηγούμενες και κάνει τις συνδέσεις που πιστεύει ότι θα πρέπει να γίνουν στο ασυνείδητό του. Η δομή της ταινίας, όπως αναπτύσσεται, τον παροτρύνει να λειτουργήσει έτσι, με τον δικό του τρόπο. Στο τέλος έχουμε την εικόνα μιας Ελλάδας που βρίσκεται σε μια φοβική κατάσταση. Ο θεατής αυτό το καταλαβαίνει, ασυνείδητα, χωρίς η ταινία να το επιτάσσει, σχηματίζει τη δική του άποψη και είναι έτοιμος να πάρει θέση. Αυτό, κανονικά, θα έπρεπε να γίνει αφού η ταινία έχει τελειώσει, στο μετακείμενο. Η ανάπτυξη του κινηματογραφικού λόγου, όπως την έχει σχεδιάσει ο Ηλίας Γιαννακάκης, καλεί τον θεατή να το κάνει όσο η ταινία αναπτύσσει τον λόγο της!

Έχουμε αυτή την πρωτότυπη κινηματογραφική ανάπτυξη επειδή οι σεναριακές δομές μπαίνουν στις θέσεις βάσει του μοντάζ, με θέσεις και αντιθέσεις, με αλλαγή των πρωταρχικών σε δευτερευόντων θέσεων και το αντίστροφο, και της δομής των χαρακτήρων, άρα έχει γίνει ανάλυση στους χαρακτήρες και η σύνθεση γίνεται προοδευτικά, ακολουθώντας τη διαδικασία του μοντάζ. Αυτός είναι ο λόγος που ο πατέρας είναι μια μάσκα ανέκφραστη, γιατί αφήνει τον θεατή να συνθέσει τις εκφράσεις, να τις συνδέσει και να δημιουργήσει τη μεγάλη εικόνα που θα είναι η ταινία. Κατά συνέπεια, ο θεατής είναι συνδημιουργός με τον σκηνοθέτη-σεναριογράφο ενώ ο κινηματογραφικός λόγος αναπτύσσεται, in vivo. Νομίζω ότι αυτό έχει συμβεί στην παγκόσμια κινηματογραφία πολύ λίγες φορές, είναι όμως μαγικό.

Μάχη: Η τελική εικόνα

Μέσα σε όλα αυτά κρύβεται το πολιτικό μήνυμα. Υπάρχουν δύο πόλοι του σύγχρονου ελληνικού τοπίου. Ο ένας είναι ο ακροδεξιός γιός, ο Ορέστης, και ο άλλος ο σύντροφος της κόρης του που είναι αριστερός. Βλέπουμε ότι και οι δύο είναι το ίδιο συντηρητικοί, ενώ ο βασιλικός πατέρας είναι πιο προοδευτικός και ανθρώπινος. Η σκηνή που ο πατέρας -πλέον γυναίκα- ντύνεται με τη στολή του αξιωματικού και τον πάει η κόρη του στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη είναι συγκλονιστική. Από αυτό το σημείο μπορούμε να διακρίνουμε την αρχαία ελληνική τραγωδία που, εδώ, δεν βασίζεται σε ένα μόνο μύθο, αλλά σε όλη την αρχαία ελληνική γραμματεία στην τραγωδία, όπου δοκιμάζεται ο άνθρωπος σαν ψυχική υπόσταση.

Όπως προείπαμε, η σκηνοθεσία και το σενάριο είναι εξαιρετικά. Δημιουργούν το συναίσθημα στο τέλος, παράγουν τόσα νοήματα στους θεατές όσα είναι τα άτομα που τη βλέπουν και οι ψυχικές τους καταστάσεις. Το ανοικτό κείμενο δεν είναι στο τέλος αλλά καθ’όλη τη διάρκεια της ταινίας. Η διαδικασία της συνδημιουργίας με τον θεατή είναι απόλυτα γοητευτική και μαγική. Οι ηθοποιίες είναι πολύ καλές: Η Μπέττυ Βακαλίδου παίζει απόλυτα ρεαλιστικά τον πατέρα και αφήνει να φανεί τόσο συναίσθημα όσο πρέπει. Η Έλενα Τοπαλίδου είναι η κόρη που μεταλλάσσεται τόσο όσο πρέπει για να τραβήξει το συναίσθημα τόσο όσο χρειάζεται για να κάνει «πάσα» στον θεατή να συμπληρώσει την αφήγηση. Ο Μανώλης Μαυροματάκης είναι ο αριστερός που κρύβει μέσα του τη συντήρηση, ενώ ο Γιάννης Οικονομίδης, σαν Ορέστης, είναι ο αυστηρός, νευρωσικός, ακροδεξιός και συντηρητικός νέος που στο τέλος λυγίζει. Όλα τα άλλα είναι άκρως ρεαλιστικά, τα σκηνικά και τα κοστούμια. Το μοντάζ είναι σε αυτή την ταινία η ουσιαστική σκηνοθεσία, ακολουθεί τη θεωρία του Αϊζενστάιν και μεγαλουργεί. Στο τέλος αυτό που ανυψώνεται είναι η αγάπη και η ανθρώπινη ψυχή που την έχει ανάγκη και την αναζητά.

ΜΑΧΗ

Σκηνοθεσία: Ηλίας Γιαννακάκης

Σενάριο: Ηλίας Γιαννακάκης

Ηθοποιοί: Γιάννης Οικονομίδης (Ορέστης), Μπέττυ Βακαλίδου (πατέρας-Μάχη), Έλενα Τοπαλίδου (Μάχη), Μανώλης Μαυροματάκης (σύντροφος της Μάχης-κόρης), Michelle Valley (Γαλλίδα φίλη του πατέρα), Ράνια Οικονομίδου (ξαδέλφη Μάχης-πατέρα), Γιάννης Καρατζογιάννης, Λυδία Φωτοπούλου, Υβόννη Μαλτέζου

Φωτογραφία: Claudio Bolivar

Μοντάζ: Δώρα Μασκλαβάνου

Ήχος: Αντώνης Σαμαράς, Κώστας Φυλακτίδης

Σκηνικά: Μυρτώ Δασκαρόλη

Κοστούμια: Βασιλική Σύρμα

Παραγωγοί: Αποστολία Παπαϊωάννου, Ηλίας Γιαννακάκης

Χώρα παραγωγής: Ελλάδα

Έτος παραγωγής: 2025

Είδος: τραγωδία

Γλώσσα: ελληνικά

Χρώμα: έγχρωμη

Διάρκεια: 120΄