ΤΟ ΛΑΘΟΣ

13 Νοεμβρίου, 2026 5 Λεπτά ανάγνωσης

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

THE FLAW

Το λάθος: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Table Of Content

THE FLAW
Το λάθος: Η ιστορία
Το λάθος: Οι δομές
Το λάθος: Ο υπαρξισμός
Το λάθος: Το κινηματογραφικό κείμενο
ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είδαμε την ταινία «Το λάθος» του Θεόφιλου Παπαστυλιανού. Σε έναν ζοφερό κόσμο όπου το Καθεστώς αποφασίζει ποιος ανήκει και ποιος όχι, η Γραμμή χωρίζει τους ανθρώπους. Ένας αδίστακτος Ανακριτής αναλαμβάνει να αποδείξει την ενοχή ενός Υπόπτου. Ξεκινά μια ανελέητη ψυχολογική μάχη. Κάθε λέξη ή πράξη αποκτά νέο νόημα. Η ίδια η πραγματικότητα καταρρέει. Το Σχέδιο προχωρά με ακρίβεια χρονομέτρου, μέχρι που ένα και μόνο λάθος τα ανατρέπει όλα. Όταν ένα όπλο υψώνεται, το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος θα τραβήξει τη σκανδάλη, αλλά αν οι δύο άνδρες μπορούν να περάσουν τη Γραμμή που πάντα τους χώριζε. Η ταινία είναι βασισμένη στο ομότιτλο διεθνώς αναγνωρισμένο έργο του Αντώνη Σαμαράκη.

Το λάθος: Η ιστορία

Το βιβλίο του Αντώνη Σαμαράκη είναι γνωστό και αναγνωρισμένο πλέον ως κλασικό. Σε αυτό το έργο συνυπάρχει το πραγματικό και η άρνησή του. Η αποδοχή μιας αξίας μέχρι την απόρριψή της είναι ένα διάνυσμα τόσο μικρό που δύσκολα μπορεί κάποιος να το διακρίνει αν δεν προσέξει τι αξίες που εκφράζονται, στην πρώτη μορφή, και απαξιώνονται, στη δεύτερη, όπως ο τρόπος της διαστρέβλωσης και το σκεπτικό που βρίσκεται πίσω από αυτή την ενέργεια. Τα στοιχεία που οδηγούν στην απέχθεια αυτής της λογικής της ανατροπής της πραγματικότητας είναι καλά κρυμμένα στο έργο του Σαμαράκη, δεν είναι δύσκολο όμως να τα βρει ο προσεκτικός αναγνώστης.

Ο Θεόφιλος Παπαστυλιανού ακολουθεί την ίδια λογική στη μεταφορά του στον κινηματογράφο. Αποφασίζει να δώσει μια μορφή που θα μας θυμίσει το καφκικό έργο, ειδικά όπως έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο και το θέατρο. Για να το πετύχει αυτό χρησιμοποιεί μεγάλο και επιβλητικό σκηνικό διάκοσμο που επιβάλλεται εκμηδενίζοντας την ανθρώπινη παρουσία, αφού ο όγκος του είναι πολύ μεγαλύτερος από αυτόν του ανθρώπου και, κατά συνέπεια, φαντάζει πιο σημαντικός από την ανθρώπινη παρουσία. Άρα, τα σκηνικά είναι ένας χαρακτήρας της κινηματογραφικής αφήγησης, μιλούν για την αλλοτρίωση του ανθρώπου με μεταφορικό τρόπο.

Το λάθος: Οι δομές

Όταν αντιληφθούμε αυτό η επόμενη σκέψη μας θα πρέπει να προσανατολιστεί στην αιτία: Για ποιο λόγο η Γραμμή επιβάλλει τις συμπεριφορές της καταστολής; Ή, για να απλοποιήσουμε λίγο αυτό τον γρίφο, ποια είναι η Γραμμή και ποιος ο ρόλος της; Θα θυμηθούμε ότι στα συγγραφικά έργα που είναι μπολιασμένα με τον υπαρξισμό όλα τα θέματα έχουν κοινό παρανομαστή τον άνθρωπο. Άρα θα πρέπει να δούμε αν αυτή η Γραμμή εξυπηρετεί ή όχι τον άνθρωπο, ως σωματική και πνευματική οντότητα.

Βλέποντας στην ταινία τις ενέργειες του ανακριτή ανακαλύπτουμε ότι αυτός ακολουθεί εντολές από μια προϊσταμένη του. Καταλαβαίνουμε ότι αυτή κάνει το ίδιο, μέχρι να φτάσουμε στην κορυφή της πυραμίδας. Εκεί θα ανακαλύψουμε, όπως στον καφκικό Πύργο, τον εγκέφαλο για να καταλάβουμε ότι αυτός έχει άμεση σχέση με το πολιτικό σύστημα που κανονίζει τη ζωή σε αυτή την κοινωνία. Κατά συνέπεια, πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένα οικονομικό και πολιτικό κέντρο που βλέπει στην κοινωνία ένα πεδίο που θα αυξήσει το κεφάλαιό του. Ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένα γρανάζι σε αυτό το Σύστημα, το οποίο, αν δεν είναι αρεστό, μπορεί πολύ εύκολα να αντικατασταθεί. Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται η φιλοσοφία του Χέγκελ, πρώτα, και του Μαρξ κατόπιν.

Το λάθος: Ο υπαρξισμός

Ο Θεόφιλος Παπαστυλιανού φαίνεται ότι έχει μελετήσει και το έργο του Αντώνη Σαμαράκη και αυτό του Φραντς Κάφκα. Ο πρώτος έχει μπολιάσει τα ελληνικά λογοτεχνικά έργα που ακολουθούν την υπαρξιακή θεματολογία, ο δεύτερος τα θεατρικά και κινηματογραφικά παγκοσμίως που προσανατολίζονται στην ίδια κατεύθυνση. Ο χαρακτήρας που επιβάλλεται είναι η προϊσταμένη του ανακριτή. Αυτός είναι ένα ακόμη πιόνι σε ένα σκακιστικό παιχνίδι όπου ένα κομμάτι -ανεξάρτητα της αξίας του- κινδυνεύει όχι μόνο από τα αντίπαλα αλλά και από φίλα κομμάτια, σε μια παρτίδα όπου η μόνη λογική είναι ότι αυτό που βρίσκεται πάνω και από τους δύο βασιλιάδες θα πρέπει να επιβιώσει, να αυξήσει τον κόσμο του, να επιβληθεί. Θα θυμηθούμε τη «Σκακιστική νουβέλα», του Στέφαν Τσβάιχ, που είναι, όμως, πολύ απαισιόδοξη, αλλά κινείται στην ίδια αφηγηματική κατεύθυνση.

Υπάρχει μια παγίδα. Ο ανακριτής έχει βαλθεί να αναδείξει ότι ο Ύποπτος είναι ένοχος. Αυτή είναι η εντολή που εκφράζεται με έμμεσο τρόπο. Ο βοηθός του παρακολουθεί τις ενέργειες του ανακριτή και είναι έτοιμος, ανά πάσα στιγμή, να διορθώσει τη διαδικασία αν υπάρξει κάποια παρέκκλιση. Όντως, όταν το αμάξι τους παθαίνει βλάβη, θα μείνουν σε ένα ξενοδοχείο. Πάλι θα έχουμε τον επιβλητικό διάκοσμο, όπως στο ανακριτικό κέντρο. Όμως ο ανακριτής αποφασίζει να κάνει πιο διασκεδαστική την παραμονή τους και, σε ό,τι ακολουθεί, θα δούμε ότι έρχεται πιο κοντά στον εχθρό του. Αυτή είναι η παγίδα. Πλέον ο Ύποπτος παίρνει την ανθρώπινη υπόστασή του, χάνει αυτή του γραναζιού του συστήματος. Άρα το Σύστημα κινδυνεύει.

Το λάθος: Το κινηματογραφικό κείμενο

Στην προτελευταία σκηνή βλέπουμε πόσο έχει μειωθεί αυτή η απόσταση -Ανακριτή και Υπόπτου- όταν ο πρώτος προσπαθεί να τον σώσει από την επίθεση του βοηθού του. Τώρα πλέον οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί, ο Ανακριτής έχει γίνει Ύποπτος, η προηγούμενη απειλή έχει εξαφανισθεί, το γρανάζι του συστήματος λειτουργεί μια χαρά. Δυστυχώς αυτή η ιστορία δεν έχει χαρούμενο τέλος, όπως όλες αυτές στη ζωή μας, στις οποίες αναφέρεται το έργο του Σαμαράκη και η ταινία του Παπαστυλιανού. Ο λόγος και των δύο είναι μεταφορικός, καταγγέλλει με έμμεσο τρόπο, μας δείχνει ποιο είναι το Θηρίο και που βρίσκεται.

Αναφερθήκαμε στη σκηνοθεσία και το σενάριο, όπως και στην ανάλυση των χαρακτήρων. Ο ρυθμός στην ταινία αρθρώνει τον λόγο μόνο που, στις σεκάνς της διασκέδασης, πλατειάζει και χάνεται ένα μικρό μέρος της δύναμης του λόγου. Όμως η δουλειά στα σκηνικά και στα κοστούμια είναι εκπληκτική, δείχνουν την επιβολή στον άνθρωπο. Οι ηθοποιοί παίζουν όπως ακριβώς είναι αυτοί οι σαμαρακικοί-καφκικοί χαρακτήρες. Στις τελευταίες σεκάνς μας δείχνουν ότι ο επόμενος Ύποπτος ίσως είμαστε εμείς. Το μετακείμενο, αυτό που παράγεται μετά το τέλος της θέασης της ταινίας, είναι αυτό που καταγγέλλει. Η μουσική επιβεβαιώνει την επιβολή στην ανθρώπινη αξία μιας συστημικής λογικής ξένης ως προς την ανθρώπινη διάσταση.

ΤΟ ΛΑΘΟΣ

Σκηνοθεσία: Θεόφιλος Παπαστυλιανός

Σενάριο: Θεόφιλος Παπαστυλιανός, Αντώνης Σαμαράκης (μυθιστόρημα)

Ηθοποιοί: David Dawson, Arthur McBain, Ralf Little, Άντζελα Μπρούσκου, Lyne Renée, Sarah Akokhia, Georgia Small, Μιχάλης Βαλάσογλου, Nathan Thomas, Danny John-Jules, Matthew Sim, Ben Tavassoli

Φωτογραφία: Θοδωρής Ζαχαράκης

Μοντάζ: Γιάννης Χαλκιαδάκης

Μουσική: Δημήτρης Φέσσας

Ήχος: Γιάννης Αντύπας, Κωνσταντίνος Γεωργιάδης

Σκηνικά: Μιχάλης Σαμιώτης

Κοστούμια: Κατερίνα Τσακώτα

Ειδικά εφέ: Ilze Jakusa-Kreituse, Janis Jakuss Kreituss

Οπτικά εφέ: Γεώργιος Παπαϊωάννου

Παραγωγοί: Πάνος Παπαχατζής, Θεόφιλος Παπαστυλιανός, Alise Rogule, Λίνα Γιαννοπούλου

Χώρα παραγωγής: Ελλάδα, Λιθουανία

Έτος παραγωγής: 2026

Είδος: τραγωδία, φαντασιακό, θρίλερ