ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΕΣ

14 Νοεμβρίου, 2026 5 Λεπτά ανάγνωσης

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

THE DEVILS

Οι δαιμονισμένες: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Table Of Content

THE DEVILS
Οι δαιμονισμένες: Η ιστορία
Οι δαιμονισμένες: Το δίπολο
Οι δαιμονισμένες: Η υστερία
Οι δαιμονισμένες: Η σκηνοθεσία
ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΕΣ
(THE DEVILS)

Στη Γαλλία του 17ου αιώνα, ο χαρισματικός αλλά καθόλου άμεμπτος ιερέας Ουρμπέν Γκραντιέ αντιστέκεται στις πολιτικές επιδιώξεις του καρδινάλιου Ρισελιέ. Η αδελφή Ιωάννα είναι η ηγουμένη που βασανίζεται από την ερωτική της εμμονή για τον Γκραντιέ. Οι κατηγορίες για δαιμονισμό που ακολουθούν δίνουν στις αρχές την ευκαιρία να στραφούν εναντίον του. Αυτό που αρχίζει ως θρησκευτική υστερία καταλήγει σε μια μεθοδευμένη δημόσια εξόντωση. Μια πράξη που έχει πολλά αναφερόμενα στα βασικά θρησκευτικά στοιχεία του χριστιανικού δογματισμού. Όλα αυτά υπάρχουν στην ταινία «Οι δαιμονισμένες», του Κεν Ράσελ, που για 55 χρόνια είχε απαγορευτεί η προβολή της, στις ελάχιστες περιπτώσεις που προβλήθηκε η λογοκρισία την πετσόκοψε τόσο που ο σκηνοθέτης της δεν μπορούσε να την αναγνωρίζει.

Οι δαιμονισμένες: Η ιστορία

Η διακυβέρνηση του κράτους μπορεί να γίνει έτσι ώστε η Εκκλησία να συμμετέχει σε αυτή; Ο Αρμάν Ζαν ντυ Πλεσί ή ο δούκας του Ρισελιέ και του Φρονσάκ, γνωστός ως Ρισελιέ ήταν Γάλλος επίσκοπος που χειροτονήθηκε σε ηλικία 23 ετών, το 1608, 14 χρόνια αργότερα έγινε καρδινάλιος και το 1624 αναρριχήθηκε στη θέση του πρωθυπουργού επί βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΓ΄. Παρέμεινε σε αυτή τη θέση μέχρι τον θάνατό του, το 1642. Όνειρό του ήταν να κάνει τη Γαλλία μεγάλη δύναμη. Όλα αυτά όμως με δολοπλοκίες, με την εξολόθρευση των αντιπάλων του, με κάθε μέσο. Αυτά τα ιστορικά γεγονότα αναφέρονται στον πυρήνα της ταινίας.

Έχουμε δύο πόλους: Ο ένας είναι ο ιερέας Γκραντιέ και ο άλλος ο Ρισελιέ. Ο πρώτος διοικεί την Λουντέν που διατηρεί την αυτονομία της, αφού ο ηγεμόνας της έχει πεθάνει. Ο δεύτερος θέλει να διοικήσει τη Γαλλία, με σιδερά πυγμή, εξοντώνοντας τους προτεστάντες. Ο Γκραντιέ είναι πιο φιλελεύθερος και θέλει να υπάρχει ειρηνική συμβίωση καθολικών και προτεσταντών. Διεκδικεί αυτή την ελευθερία και την πετυχαίνει με την άδεια του βασιλιά. Μπορεί ο Γκραντιέ να είναι πιο ανθρωπιστής από τον Ρισελιέ, δεν παύει όμως να έχει και αυτός ηγεμονικές τάσεις, να εξουσιάζει τον λαό του. Ανάμεσα στο χείρον το βέλτιστο, έτσι ο Γκραντιέ είναι ένας πραγματικός προστάτης για τους Γάλλους.

Οι δαιμονισμένες: Το δίπολο

Αυτή η διαμάχη Γκραντιέ-Ρισελιέ υπάρχει σε όλη την ταινία, μέχρι την εξόντωση του πρώτου. Ο τρόπος είναι απλός: Θα πρέπει να χαρακτηριστεί αιρετικός και δαιμονισμένος, από τους δικαστές του Ρισελιέ, να αναδειχθούν τα ποταπά κίνητρά του, αν δεν μετανοήσει τότε θα πεθάνει. Ο σκηνοθέτης, που έχει συγγράψει και το σενάριο, παίρνει αυτή την ιστορία, τη χρησιμοποιεί ως επικάλυμμα για να αναδείξει τελικά την υποκρισία, την υστερία και την επικράτηση της θρησκευτικής εξουσίας άνευ όρων, ενώ ο άνθρωπος είναι αυτός που θα υποδουλωθεί ή θα εξοντωθεί για να επικρατήσει η θρησκευτική και κοσμική εξουσία.

Μέσα σε όλα αυτά που βρίσκεται η χριστιανική ηθική, έτσι όπως τη γνωρίζουμε από τα Ευαγγέλια; Ο θεατής ανακαλύπτει, μέσα από την γκροτέσκο αφήγηση, το απάνθρωπο της θρησκευτικής εξουσίας, αλλά και τα νέα πάθη ενός σύγχρονου Χριστού. Ο Γκραντιέ θα είναι ο νέος μάρτυρας, ένας μικρός Χριστός, που θα πάθει, θα μαρτυρήσει, θα βασανιστεί και θα πεθάνει με τρόπο παρόμοιο με αυτό του ιδρυτή της χριστιανικής θρησκείας. Θα επικαλεστεί το όνομα του θεού που τον έχει εγκαταλείψει και, λίγο πριν να πεθάνει, θα πει ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να αγωνιστούν για να είναι ελεύθεροι ή, αλλιώς, θα είναι για πάντα δούλοι. Η ταινία του Κεν Ράσελ μπορεί να επικρίνει αυστηρά τη εκκλησιαστική εξουσία, να αναδεικνύει την απανθρωπιά των ιερέων, αλλά ακολουθεί πιστά τις χριστιανικές διδαχές.

Οι δαιμονισμένες: Η υστερία

Εκτός αυτών, δείχνει με ρεαλιστικό τρόπο την υστερία των θρησκόληπτων, εστιάζοντας στην υστερική ηγουμένη του μοναστηριού των Ουρσουλινών, που ενσαρκώνει εκπληκτικά η Βανέσα Ρεντγκρέιβ. Το ίδιο παράδειγμα ακολουθούν και οι άλλες μοναχές, παλεύοντας ανάμεσα στην πειθαρχημένη πίστη και στα ένστικτα που υπαγορεύει η ανθρώπινη φύση, τα οποία έχουν σεξουαλική μορφή. Ο Γκραντιέ δεν το κρύβει ότι είναι ερωτύλος. Δεν είναι εναντίον του γάμου στους ανώτατους ιερείς και στους μοναχούς. Μάλιστα, λέει ότι η απαγόρευση του γάμου δεν υπάρχει στις γραφές. Ο ίδιος παντρεύεται. Κρατά μικρή απόσταση από τους λαϊκούς, η εκκλησιαστική νομακλατούρα δεν απέχει πολύ από την κοσμική ελίτ, άρα είναι το κακό παράδειγμα για την επιβολή της αυστηρής κυριαρχίας που ο Ρισελιέ θέλει να εγκαθιδρύσει.

Αν κοιτάξουμε προσεχτικά τις αφηγηματικές δομές της ταινίας είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει λόγος απαγόρευσης για έναν έφηβο, πόσο μάλλον για τους ενήλικες. Προς τι, λοιπόν, οι μερικές ή ολικές απαγορεύσεις της προβολής της ταινίας; Μήπως ο φόβος εστιάζει ότι ο θεατής μπορεί να προβληματιστεί σχετικά με την υποκριτική εξουσία της εκκλησιαστικής ελίτ; Μάλλον το δεύτερο. Δείτε την ταινία ελεύθερα, ανακαλύψτε τις αριστουργηματικές δομές και συνδέσεις της, ανακαλύψτε το κρυμμένο μήνυμά της και, τελικά, προβληματιστείτε όσο το παπαδαριό θα επιτρέψει την προβολή της, γιατί ο μεσαίωνας του Ρισελιέ δεν διαφέρει και πολύ από τον σημερινό.

Οι δαιμονισμένες: Η σκηνοθεσία

Η σκηνοθεσία κινείται ανάμεσα στο γκροτέσκο και το συμβολικό, θυμίζοντας το «Σατυρικόν» (1969), του Φελίνι, τόσο στις δομές όσο και στον συμβολισμό της. Είναι εύκολο να δούμε αυτό που κρύβει η πρώτη ανάγνωση, αφού το μοντάζ τονίζει το δυσανάγνωστο και υπονοεί αυτό που εύκολα καταλαβαίνει ο αναγνώστης της ταινίας. Η θαυμάσια Βανέσα Ρεντγκρέιβ, ως αδελφή Ιωάννα, η ηγουμένη, ο πολύ καλός Όλιβερ Ριντ, ως Γκραντιέ, ο Μαξ Αντριάν, ως Ιμπερτ που έχει και τη μορφή του Ιούδα, και ο Μίκαελ Γκοθάρ, ως πάτερ Μπαρέ, στηρίζουν την ταινία που είναι πλούσια σε σκηνικό διάκοσμο και σε φανταχτερά κοστούμια που αναπαριστούν την εποχή του 17ου αιώνα. Το τέλος της ταινίας μπορεί να είναι η αρχή μιας άλλης αφήγησης που θα έχει να κάνει με τον ρόλο της εκκλησίας στη σημερινή μας εποχή, με τις ομοιότητες που υπάρχουν και είναι έκδηλες.

ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΕΣ

(THE DEVILS)

Σκηνοθεσία: Ken Russell

Σενάριο: Ken Russell, John Whiting (θεατρικό έργο), Aldous Huxley (νουβέλα)

Ηθοποιοί: Vanessa Redgrave (αδελφή Ιωάννα, ηγουμένη), Oliver Reed (Ουρμπέν Γκραντιέ), Dudley Sutton (βαρόνος ντε Λομπαρντεμόν), Max Adrian (Ιμπέρ), Gemma Jones (Μαντλέν), Murray Melvin (Μινιόν), Michael Gothard (πατέρας Μπαρέ), Georgina Hale (Φιλίπ), Brian Murphy (Άνταμ), Christopher Logue (καρδινάλιος Ρισελιέ)

Φωτογραφία: David Watkin

Μοντάζ: Michael Bradsell

Μουσική: Peter Maxwell Davies

Ήχος: Rowland Fowles

Καλλιτεχνική διεύθυνση: Robert Cartwright

Κοστούμια: Shirley Russell

Ειδικά εφέ: John Richardson

Παραγωγοί: Ken Russell, Robert H. Solo

Χώρα παραγωγής: Αγγλία

Έτος παραγωγής: 1971

Είδος: ιστορική, τραγωδία, σατυρική

Γλώσσα: αγγλικά, λατινικά